Meble - Połączenia elementów i podzespołów
Połączeniem nazywa się część konstrukcji, w obrębie której następuje złączenie dwóch lub więcej elementów łub podzespołów w jedną konstrukcyjną całość.
Złączem nazywa się te części dwóch łączonych elementów lub podzespołów, które łączą się ze sobą odpowiednio ukształtowanymi w nich profilami (gniazdo, czop) łub które nie mają profilów, lecz łączy je element obcy (kołek, wpustka lub spoina klejowa).
Łącznikiem nazywa się element obcy, wprowadzony do złącza w celu umożliwienia złączenia, względnie wzmocnienia lub usztywnienia.
W zależności od wzajemnego układu łączonych elementów w konstrukcjach meblarskich wyróżnia się połączenia równoległe i kątowe.
Połączenia równoległe charakteryzują się tym, że elementy łączone są układane obok siebie lub na sobie, a włókna przebiegają wzdłuż powierzchni przylegania. Dzielą się one na:
- połączenia wzdłużne (na szerokość i grubość) — elementy łączy się ze sobą powierzchniami o wzdłużnym przebiegu włókien drewna w celu zwiększenia przekroju elementu (szerokości lub grubości).
- połączenia czołowe (na długość) — elementy łączy się ze sobą powierzchniami o poprzecznym przebiegu włókien drewna w celu zwiększenia długości.
Połączenia kątowe charakteryzują się tym, że elementy łączone są ustawiane względem siebie pod kątem, przeważnie w jednej płaszczyźnie.
Dzielą się one na:
- połączenia narożnikowe (połączenia płaskie i ścienne) — końce elementów łączy się ze sobą pod różnymi kątami (połączone elementy tworzą w płaszczyźnie kształt zbliżony do litery L),
- połączenia półkrzyżowe (połączenia płaskie i ścienne) — koniec jednego elementu łączy się pod różnymi kątami z bokiem drugiego elementu (połączone elementy tworzą w płaszczyźnie kształt zbliżony do litery T),
- połączenia krzyżowe (połączenia płaskie i ścienne) — elementy łączone wzajemnie przenikają się pod określonymi kątami (połączone elementy tworzą w płaszczyźnie kształt zbliżony do krzyża).
Wymienione rodzaje połączeń kątowych mogą być stosowane do łączenia zarówno elementów graniakowych (ramiakowych, listwowych), jak i płytowych.
Należy zauważyć, że ze względu na różnice, jakie występują w budowie drewna naturalnego i tworzyw drzewnych — o czym była mowa — połączenia wzdłużne stosowane w celu zwiększenia szerokości elementu i połączenia czołowe stosowane w celu zwiększenia długości elementu,. różniące się od siebie w przypadku wykonania ich z drewna naturalnego,, niczym się nie różnią w przypadku wykonania ich z płyt wiórowych prasowanych i płyt paździerzowych. Meble Natomiast połączenia wzdłużne i czołowe wykonane z płyt wiórowych wytłaczanych można w jakimś sensie porównać z odpowiadającymi im połączeniami wykonanymi z drewna naturalnego, przy założeniu, że odpowiednikiem wzdłużnego przebiegu włókien drewna będzie w płytach wiórowych wytłaczanych kierunek prostopadły do kierunku wytłaczania.
Niższy szczebel podziału połączeń stolarskich meblowych, dokonywany według rodzaju złączenia ze sobą elementów, można przedstawić w następujący sposób:
Złącza czopowe — elementy z odpowiednio przygotowanymi, tak pod względem wymiarów, jak i kształtu wycięciami (wrębami, profilami), łączy się ze sobą bez jakichkolwiek dodatkowych łączników lub — co jest najczęściej praktykowane — łączy się trwale za pomocą spoiny klejowej.
Złącza łącznikowe — elementy łączy się ze sobą przy użyciu różnych łączników, przy czym najczęściej występujące łączniki to kołki i wpustki, przeważnie drewniane oraz wkręty, śruby, ściągacze itp. wykonane z metali lub tworzyw sztucznych. W złączach łącznikowych kołkowych i wpustkowych, podobnie zresztą jak w złączach czopowych, do trwałego łączenia elementów stosuje się zazwyczaj spoiny klejowe. Spoina klejowa jest najlepszym z dotychczas znanych łączników, a trwałe łączenie nią elementów meblowych można określić jako najbardziej nowoczesne, mimo że klejenie jako takie znane jest od dawna. Można zauważyć, że łączniki klejowe umożliwiają wykorzystanie przekroju pracującego elementu niemal w 100°/o. Oczywiście, wybór odpowiedniego złącza czy łącznika dla określonej konstrukcji należy do konstruktora.
W praktyce spotyka się niejednokrotnie także takie połączenia, w których elementy łączy się ze sobą, stosując jednocześnie obydwa wzmiankowane wyżej rodzaje złączy lub ich części. Takie złącza zaliczane bywają do trzeciej grupy złączy, zwanych kombinowanymi.
W połączeniach meblarskich stosowane są zazwyczaj złącza nierozłączne, bywają też coraz szerzej stosowane złącza rozłączne. W złączach nierozłącznych łącznikiem trwale zespalającym jest — jak to już powiedzieliśmy — spoina klejowa, W złączach rozłącznych nie następuje trwałe zespolenie, a jedynie czasowo trwale złączenie za pomocą takich łączników, jak wkręty, śruby, zatyczki, ściągacze itp.
Przedstawiony zarys klasyfikacji połączeń bynajmniej nie jest ostateczny, ani też jedyny. Wydaje się, że zarys ten, poprzedzony syntetycznie ujętymi określeniami ustalającymi, co należy rozumieć pod nazwami — połączenie, złącze, łącznik — jest najbardziej kompleksowym ujęciem zagadnienia łączenia elementów i podzespołów w konstrukcjach meblarskich.
Nieco inny podział przedstawia ustanowiona i zalecona przez PKN norma PN-59, F-06005 „Meble drewniane. Złącza stolarskie meblowe. Klasyfikacja”. Norma ta, obejmując zapewne mianem złącza zarówno połączenie oraz złącze, jak i łączniki, przedstawia podział złączy na 8 grup, a te z kolei dzieli na 3—15 rodzajów. Wydaje się, że podjęta już nowelizacja wymienionej normy przyniesie szereg koniecznych zmian i poprawek w jej treści. Dlatego też głębsze czy wszechstronniejsze jej rozpatrywanie w niniejszej książce nie wydaje się celowe.